Trauma herkennen bij je kind

trauma bij tieners

Zijn hand is klam, nat zelfs, als hij hem aarzelend naar me uitsteekt. Hij durft me nauwelijks aan te kijken. “Jammer dat ik vandaag een jurkje draag  zonder panty”, bedenk ik me. Zo kan ik de natte hand niet snel en ongezien aan mijn broek afvegen. Met ferme pas loop ik voor hem uit naar de spreekkamer. Als ik me omdraai, om te kijken waarom hij aarzelt, zie ik dat hij door zijn begeleiders zachtjes naar voren wordt geduwd. “Ik bijt toch niet?” Deze jongen is óf ontzettend verlegen en timide, óf hij meent ergens ontzettend bang voor te zijn.

Als hij plaats heeft genomen tegenover me, en ik het woord wil nemen, zie ik dat hij graag iets wil zeggen. Intussen kleuren zijn om de stoelleuning gebalde vuisten bijna paars, omdat hij zo hard erin knijpt. Voorovergebogen hakkelt hij: “Ik ben erg zenuwachtig mevrouw. En als ik zenuwachtig ben, doe ik soms gekke dingen, zoals ineens gaan lachen. Ik wil niet dat u het idee heeft dat ik u uit zit te lachen, mevrouw. Ik vind het alleen maar spannend!”. De woordenstroom stopt net zo abrupt als dat hij op gang is gekomen.

Tijd voor een complimentje. Wat ontzettend knap dat een jongen die me nauwelijks aan durft te kijken uit angst voor wat ik in zijn ogen zou kunnen lezen, wél zegt dat ik zijn reacties vooral niet verkeerd moet interpreteren. Zijn bedoelingen zijn immers goed. Sterker nog, door zijn ontwapende bekentenis ben ik ervan overtuigd dat er geen greintje kwaad in deze jongen schuilt.

En toch zit deze jongen nu tegenover me, en moet ik hem gaan onderhouden over iets waarvan hij wordt verdacht. Een strafbaar feit, wat voor een leeftijdsgenootje  zeer vervelende gevolgen heeft gehad. Het bewijs tegen de jongen is niet sterk, maar hij heeft de schijn tegen. Een paar maanden eerder heeft hij zich immers schuldig gemaakt aan een soortgelijk strafbaar feit. Toen is afgezien van vervolging, omdat hij helemaal de weg kwijt was door medicatie die hij slikte tegen een angststoornis, en hetgeen hij had gedaan hem niet kon worden aangerekend. In plaats van rustiger, werd hij extreem agressief van de medicatie. Zo agressief, dat hij zelfs een maand gesloten uit huis werd geplaatst. Alleen, in een zwaar beveiligde jeugdinrichting, verward, en totaal ontheemd. Zijn angsten werden er niet minder, eerder erger. Zo erg zelfs, dat hij moest kiezen tussen opname op een psychiatrische afdeling, of rigoreus stoppen met de medicatie.

Even, heel even zie ik een glinstering in zijn ogen, als hij vertelt dat het naar omstandigheden beter met hem gaat dan ooit. Zonder medicatie weet hij zijn angsten onder ogen te zien, en is hij stapje voor stapje zijn leven weer op aan het bouwen. Het zal vast nog lang duren voordat hij zijn angsten de baas is, maar ze aan durven kijken is al een grote stap. Hij zou het fragiele evenwicht wat er langzaam begint te komen, nooit willens en wetens op het spel zetten voor een onbezonnen actie. Een actie waarvan hij bovendien weet dat hij er anderen angst mee aanjaagt. Hij weet als geen ander hoe allesomvattend angst kan zijn. Het is voelbaar, in het kleine, veel te kleine kamertje waar ik dit soort gesprekken voer.

Een paar maanden geleden heb ik mijn innig geliefde zwarte kater in moeten laten slapen, vanwege een lekkende hartklep. Toen ik hem ophaalde uit het asiel, wist ik dat hij een slechte start had gehad in zijn leven. Amper 1 jaar oud, en gedumpt in een vuilcontainer. Hoewel wij samen meteen dikke vrienden waren, kon zijn stemming ineens omslaan, als er een man te dicht bij hem in de buurt kwam. Zijn angst kon je dan zelfs ruiken. Een zure, penetrante lucht, niet te vergelijken met welke andere geur dan ook.

De jongen tegenover me scheidt geen vreemde geuren af, gelukkig voor hem. Hij voelt zich nu al  onmiskenbaar ongelukkig voelt met de situatie. Als ik aan zijn begeleiders vraag (zijn ouders zijn al lange tijd niet meer in beeld), wat er de laatste tijd allemaal veranderd is, klinken ze trots. Amper twee maanden geleden zat hij nog gesloten geplaatst, en nu doet hij weer mee in de maatschappij, ook al moet hij zich daar elke dag tot het uiterste voor inspannen.

Op dit moment, in dit gesprek, is het niet mij, om er iets van te vinden, maar ik vind er van alles van!

Een jongen, die volop in het leven zou moeten staan, naar school zou moeten gaan, en met vrienden na schooltijd op avontuur zou moeten gaan, is blij als hij per dag een kwartier naar buiten kan, zonder totaal in paniek te raken. Een jongen, met prachtige bruine ogen, een jongen die ongetwijfeld indruk zou kunnen maken op de meisjes. Een jongen wiens ogen alleen maar wijd opengesperd kunnen staren, als een hert wat verblind is door de koplampen van een auto.

Een jongen, die ongetwijfeld net als mijn lieve kater, een ontzettend slechte start heeft gehad in zijn leven. Een jongen, die medicatie krijgt, om zijn symptomen te onderdrukken, in plaats van dat er gekeken wordt naar wat ervoor zorgt, dat hij de wereld niet met plezier en vertrouwen tegemoet kan treden. Een jongen die sterk genoeg is om te beseffen dat de medicatie ervoor zorgt dat hij nog verder van zijn gevoel wegdrijft, en daarom besluit te stoppen daarmee. Maar ook een jongen, die niet weet hoe hij nu verder moet. Een jongen die wel vooruit wil, maar voortdurend zijn voet op het rempedaal gedrukt heeft. Een jongen die overleeft, in plaats van leeft.

En weer overheerst het gevoel dat ik aan de verkeerde kant van de tafel zit. Ik zou aan de andere kant moeten zitten. Daar waar ik voel, dat ik zoveel kan betekenen voor deze jongen. Hij hoeft alleen maar mijn uitgestoken hand te pakken. De hand waaraan ik hem mee wil nemen, om niet langer aan symptoombestrijding te doen, maar de oorzaak, de bron van zijn angsten te elimineren. Omdat ik weet dat het kan. Omdat ik deze jongen een leven gun.

Maar nu, nu zit ik nog even aan de andere kant. De kant waaraan ik een oordeel dien te vellen over waarvan hij wordt verdacht. Juridisch gezien is er voldoende wettig bewijs. Gelukkig is er ook nog zoiets als overtuigend bewijs. En omdat zijn angst zo voelbaar is, ben ik totaal niet overtuigd dat deze jongen zich schuldig heeft gemaakt aan welk strafbaar feit dan ook.

Mijn mededeling dat hij niet verder vervolgd zal worden, en dus ook geen straf krijgt, lijkt nauwelijks iets te veranderen aan zijn gemoedstoestand. Wel bedankt hij me, nog steeds voorovergebogen, uitvoerig. Zijn “dank u wel, mevrouw” echoot nog na in mijn oren. “Dank u wel, dat u verder durft te kijken dan naar de feiten, dat u me gelooft, mevrouw”.

En ik realiseer me, dat mijn geloof veel verder strekt dan het geloof in zijn verhaal. Ik geloof, dat deze jongen een normaal leven zou kunnen leiden, net zoals andere tieners. Zijn rugzak vol herinneringen kan ik niet wegnemen, maar wat zou ik graag ervoor zorgen dat er minder ballast in die rugzak zit. Ballast die hem klein en teruggetrokken houdt, die ervoor zorgt dat hij voortdurend op de vlucht is, voor zichzelf en zijn gevoelens.

Ik geloof dat hulpverleners zoveel effectiever zou kunnen werken, als ze kinderen, jongeren en volwassenen werkelijk zouden ZIEN, in plaats van te blijven steken in symptoombestrijding. Met EMDR, een wereldwijd erkende methode voor traumaverwerking, kun je al snel tot de kern komen, en de bron van veel problemen minimaliseren. Door de ontmoeting met deze bijzondere jongen realiseer ik me eens temeer dat er nog een wereld te winnen valt in het (h)erkennen van trauma en de behandeling daarvan. Deze jongen heeft mij (wederom) laten zien, dat trauma zichtbaar is, en voelbaar geheeld wil worden.

Ben jij of ken jij iemand die geremd is om het leven voluit te omarmen, een kind of volwassene? Het zou zomaar kunnen dat er iets groots in de weg staat, dat schreeuwt om te mogen worden opgeruimd. Ik help je daarbij graag!

Schoolverzuim en trauma

verveelde scholier

Trauma kan bepalend zijn voor je levensverhaal

Verhalen intrigeren me. Verhalen kunnen mooi, spannend, eng,  verdrietig of meeslepend zijn.  Het mooie is, dat iedereen zijn eigen verhaal heeft, zijn eigen geschiedenis. Verhalen geven inzicht in menselijke interacties; waarom reageert iemand op een bepaalde manier? Trauma kan de loop van iemands levensverhaal in belangrijke mate (op een negatieve manier) bepalen.

Wat is trauma?

Steeds vaker zie ik in mijn werk bij het OM dat de verhalen van kinderen met schoolverzuim, samenhangen met trauma. Trauma is voor veel mensen een zwaar woord, dat meteen beelden oproept van heftige levensgebeurtenissen als mishandeling, verwaarlozing of misbruik. Toch hoeft er lang niet altijd sprake te zijn van langdurige ellende, om te kunnen spreken over een trauma.

Trauma is een emotionele beschadiging die ontstaan is door het meemaken van een schokkende gebeurtenis. Als het verwerken van zo’n gebeurtenis niet goed lukt, blijven er klachten bestaan, die je dagelijks leven kunnen verstoren. Als de verwerking van een schokkende gebeurtenis te lang duurt, of helemaal uitblijft, is er sprake van een trauma. Iemand kan niet meer normaal functioneren omdat hij op alledaagse situaties al heftig kan reageren.  Wat als een schokkende gebeurtenis word ervaren, kan voor iedereen anders zijn. Vanuit  een trauma, kan makkelijk schoolverzuim ontstaan. Juist op school kunnen er tal van triggers zijn, die het voor iemand met trauma lastig maken om daar goed op te reageren. Trauma zorgt voor een staat van hyperalertheid, waardoor je snel overprikkeld kunt reageren. Vaak zien we dan zogenaamde vecht-, vlucht- of bevriezingsreacties bij mensen.

Denk aan een jongen wiens ouders gescheiden zijn toen hij nog erg jong was. De scheiding is redelijk harmonieus verlopen. Zijn vader heeft 1 keer uit frustratie stoelen door de kamer gegooid, waar zijn toen nog 4-jarige zoontje bij aanwezig was. De jongen is inmiddels een tiener, die in het voortgezet onderwijs al een aantal jaar dezelfde docent heeft. Deze leraar heeft moeite met orde houden. Als de docent de controle verliest, gaat hij met stemverheffing praten, en schuift hij luidruchtig met zijn stoel over de vloer.  Juist dàt geluid is voor de jongen een trigger, die zijn onderbewuste weer terugbrengt naar dat kleine jongetje van 4, dat bang was voor zijn vader.

Triggers op school

De jongen reageerde een paar keer agressief naar de docent, die hem uit de les verwijderde. Toen dit patroon zich een aantal keer herhaalde, besloot de jongen om helemaal niet meer naar deze lessen te gaan, en ging spijbelen. Toen de docent zijn ergernissen hierover deelde in de docentenkamer, bleken er meerdere docenten te zijn die wel iets aan te merken hadden op het gedrag van de jongere. Zo ontstond al snel een vicieuze cirkel. De jongen voelde zich niet gezien, niet gehoord en niet gewaardeerd op school, en besloot om steeds meer lessen, juist bij de kritische docenten over te slaan.

Uiteindelijk maakte de leerplichtambtenaar proces-verbaal op, vanwege de hoogte van het schoolverzuim. Straffen werkt in deze situatie averechts; de enige manier voor deze jongen om uit de impasse op school te komen, is de jongen behandelen voor zijn trauma. Als hij niet  steeds getriggerd wordt door stemverheffingen van de docent, zal hij rustig kunnen blijven in de klas, en niet steeds vanuit een vecht- of vluchtreactie reageren.

Beperkende overtuigingen

Een ander voorbeeld: een jongen wordt op 14-jarige leeftijd slachtoffer van een misdrijf. Op het politiebureau wijst hij de vermoedelijke dader in een fotomap aan, maar de politie neemt hem niet serieus. Aan de hand van het daderprofiel meent de politie te weten, dat iemand anders de dader is. Niet de beleving van het misdrijf zelf, maar het gevoel niet serieus te worden genomen, grijpt diep in het leven deze jongere in. Onbewust maakt hij het zelfs zijn levensovertuiging: “Wat ik ook doe, ik word toch niet serieus genomen”.

Wegens veelvuldig te laat komen, doubleert de jongen meermalen, waardoor hij van school moet. Hij is er nog verbolgen over. School had hem de toezegging gedaan dat hij een toets zou mogen herkansen, en bij een voldoende, bestond er een kans dat hij op school zou kunnen blijven. Hij snapte niet, dat hij werd uitgesloten van de toets, omdat hij weer eens te laat kwam. School nam hem niet serieus!

Dat de jongen zichzelf niet serieus nam, zag hij niet. Ook op zijn volgende school liep het verzuim steeds verder op, omdat hij voortdurend in conflict kwam met docenten. De jongen voelde zich ook op deze school totaal niet serieus genomen. Maar hoe moeilijk is het voor docenten om een leerling werkelijk te zien, als deze leerling stelselmatig te laat komt en daarmee voortdurend de les verstoort? Inmiddels is de jongen 18 jaar, en gaat hij zonder startkwalificatie van school. Zijn vader neemt hem niet meer serieus en is moe van een jarenlange strijd met zijn zoon, om hem een diploma te laten behalen. De sleutel om deze jongen een perspectief te bieden op een mooie toekomst, ligt in de hulpverlening. EMDR helpt om dit soort negatieve overtuigingen en reacties definitief kwijt te raken.

Verandering nodig?

Dreigt jouw kind ook uit te vallen op school wegens gedragsproblemen? Zijn er vaak conflicten met docenten? Weet  je niet hoe je je puber nog kunt motiveren voor school? Misschien dat bovenstaande voorbeelden helpen om de problemen rond de schoolgang van je kind op een andere manier te zien. Hulp nodig? Ik help jou en je kind graag om het verhaal te ontrafelen dat hoort bij de verstoorde schoolgang. Het is immers nooit te laat om de loop van een verhaal te veranderen!

Laat jij trauma je verhaal bepalen?

8 stappen om trauma bij je kind te voorkomen

huilend%20kind

Lijstjes zijn over het algemeen niet aan mij besteed. Natuurlijk, lijstjes geven overzicht, en scheppen orde. Er zijn blogdeskundigen die claimen dat posts met lijstjes de meeste hits opleveren, waardoor het een erg goede manier is om snel je site te promoten. Lijstjes bestaan vaak uit opsommingen die de schrijver niet zelf heeft verzonnen, maar vooral goed bij elkaar heeft gezocht. Lijstjes zeggen daarom niet zoveel over degene die ze heeft gepubliceerd, en trouwe lezers zullen inmiddels wel gemerkt hebben, dat ik juist zoveel mogelijk van mezelf als coach en mijn manier van werken wil laten zien.

Als tijdens coachingssessies blijkt dat een kind blijft worstelen met de gevolgen van een ingrijpende gebeurtenis welke hij heeft meegemaakt, kan ik EMDR, een zeer effectieve vorm van traumaverwerking toepassen. Wat EMDR precies inhoudt, en wanneer het kan worden toegepast, is terug te vinden op deze site.

Kinderen kunnen heel verschillend reageren op ingrijpende – en minder ingrijpende- gebeurtenissen die hen overkomen. Het verschil in reactie kan te maken hebben met het karakter van een kind, maar voor een belangrijk deel ook door hoe de omgeving van het kind op een bepaalde gebeurtenis reageert. En omdat voorkomen nu eenmaal beter is dan genezen, volgt hier dan nu toch een lijstje met 8 tips hoe je als ouder(s) de gevolgen van een heftige ervaring bij je kind zoveel  mogelijk kunt beperken.

Dit stappenplan is afgeleid uit het boek “Het weerbare kind” van Peter A. Levine en Maggie Kline. Dé sleutel? Blijf zelf zo kalm mogelijk en erken de gevoelens van je boze, verdrietige, bange of geschrokken kind.

Stel jezelf eens voor: je bent in de speeltuin, en je kind valt van boven uit het klimrek en zit helemaal onder het bloed. Hoe kun je dan het beste reageren?

Stap 1: Blijf bij jezelf

Ga eerst je eigen lichamelijke reacties na: in hoeverre ben je zelf bang of bezorgd? Haal een paar keer diep adem tot je tot rust bent gekomen. Als je de tijd neemt om weer tot jezelf te komen en rustig te worden, zal jouw acceptatie van wat er is gebeurd je helpen je kind te geven wat het nodig heeft. Door jouw kalmte, zal de angst van je kind niet verder toenemen.

Stap 2: Beoordeel de situatie

Als je kind tekenen van shock vertoont ( zoals een glazige blik, bleke huid, snelle of oppervlakkige ademhaling, desoriëntatie, overmatig emotioneel of juist heel stil en doen alsof er niks gebeurd is), zorg er dan voor dat hij niet meteen opspringt om weer te spelen. Als je met een kalme stem zegt tegen je kind dat hij beter even rustig aan kan doen, en je bij hem blijft, maakt dat het kind duidelijk dat jij weet wat goed voor hem is.

Stap 3: Aandacht voor wat je kind voelt

Als de schrik van je kind afneemt, stuur je zijn aandacht naar wat hij wat hij voelt, en waar hij dat voelt in zijn lichaam. Benoem samen met het kind hoe dat voelt. Bijvoorbeeld, waar doet het pijn, en heeft de pijn een omvang, kleur of gewicht? Hoe voelt die zware steen nu?

Stap 4: Volg je kind door op iedere verandering te letten

Let op de timing waarin je het kind vragen stelt over wat hij voelt. Een of twee minuten stilte tussen vragen zorgt ervoor je kind fysiologisch kan herstellen. Jouw rustige aanwezigheid en geduld zijn voldoende om de overmaat aan energie in beweging te brengen en vrij te maken.

Stap 5: Blijf de fysieke reacties van je kind bevestigen

Probeer hem niet te laten stoppen met huilen of trillen omdat alles nu weer goed is. Geef je kind de ruimte om de reacties door te laten gaan, totdat ze uit zichzelf stoppen. Onderzoek heet aangetoond dat kinderen die na een ongeluk mogen huilen en beven, op de lange duur minder problemen hebben om over de gebeurtenis heen te komen. Huilen en bibberen zijn normale reacties om emoties en spanning te ontladen!

Stap 6: Vertrouw op het aangeboren genezende vermogen van je kind

Als je kind nieuwsgierig begint rond te kijken naar wat er om hem heen gebeurt, is dat een teken dat de overmaat aan energie als gevolg van de spannende gebeurtenis is verwerkt.

Stap 7: Moedig je kind aan rust te nemen, ook al wil het dat niet

Een dieper gaande ontlading en verwerking van de gebeurtenis gaat vaak nog door als het kind rust en slaapt.

Stap 8: De zorg voor de emotionele reacties van je kind en begrip overbrengen voor wat er is gebeurd

Wanneer je kind tenslotte tot rust komt, neem dan even de tijd om met hem te praten over zijn gevoelens en wat hij ervaren heeft. Help je kind te beseffen dat er niets verkeerd is aan welke gevoelens hij ook heeft, en dat jij ze begrijpt. Tekenen, schilderen of kleien kunnen helpen om de emoties te tonen en te verwerken.

Natuurlijk kan dit stappenplan niet in iedere situatie worden toegepast, al was het alleen maar omdat je als ouder(s) niet altijd in de buurt bent van je kind als hij iets meemaakt. Door een kalme, liefdevolle en rustige aanwezigheid kun je in elk geval veel paniek bij kinderen wegnemen. Wil je meer tips, of je kind een eerder trauma niet goed verwerkt? Neem contact op!

Hoe kalm blijf jij in spannende situaties?